دادند و اعتماد به خدا ، بسنده است . هنگامى كه خزاعه در روز حديبيه از اين پيمان با پيامبر ( ص ) سخن گفتند ، پيامبر گفت : من اين پيمان را - كه با آن به اسلام در آمده‌ايد - چه نيكو مىشناسم ! اسلام ، همهء پيمانهاى دوران جاهلى را استوار مىدارد ، ولى در اسلام چنين پيمانى نيست ( 3 ) . . . . با تأييد دوبارهء اين پيمان از دو سوى ، كار به پايان آمد ؛ ولى پيامبر خدا ( ص ) با اين شرط ، تجديد پيمان را پذيرفت كه به هيچ ستمگرى يارى نرساند ، و تنها به يارى ستمديده برخيزد . 1 . بنگريد : ياقوت ، 1 / 918 . - م . 2 . الأخشبان : نام دو كوه است كه گاهى به مكّه و زمانى به منى نسبت داده مىشوند و آن دو ، أبو قبيس و قعيقعان است ( ياقوت ، 1 / 163 ) . - م . 3 . يعنى در اسلام ، پيمانى با ويژگيهاى پيمانهاى جاهليت ، بسته نمىشود . - م . ( 1 ) 172 نيز به خزاعه ابن سعد ، ج 1 / 2 ص 25 ( ش 32 ) ؛ ابو عبيد ، 515 ؛ أسد الغابة ، 1 / 170 ؛ الأموال ، ابن زنجويه ( خطّى ) 70 / الف ؛ عمخ ، ش 20 ؛ كنز العمّال ، ج 2 ش 6161 ؛ مغازى ، واقدى ، ورق 170 ب ؛ چاپى ص 749 - 750 ؛ عمر موصلىّ ، 8 / 28 / الف . مقابله كنيد : ابن عبد ربّه ، 2 / 76 ؛ الاستيعاب ، ش 209 ؛ ابو عبيد ، ش 448 . بنگريد : كايتانى ، 8 / 21 ؛ اشپرنگر ، 3 / 404 ؛ اشپربر ، ص 20 . به نام خداوند بخشايندهء بخشايشگر از محمّد فرستادهء خدا ] به بديل [ بن ورقاء ] و بسر و سران بنى عمرو : [ همانا من همراه شما آفريدگارى را كه جز او خدايى نيست ، مىستايم ] . پس از ستايش خدا : من پيمان ( 1 ) شما را نگسسته و دربارهء شما كوتاهى نكرده‌ام . از ميان مردم تهامه ، در نظر من شما و پيروان مطيّبى ( 2 ) شما ، گرامىترين مردمان و نزديكترين خويشان من بوده‌ايد . اما بعد : من همان حقّى را كه براى خويشتن قايلم ، براى مهاجران شما نيز در نظر دارم ؛ هر چند كه اين مهاجرت ، به سرزمين شخص مهاجر بيانجامد . مگر آنكه وى ساكن مكّه باشد ( 3 ) ؛ نيز مگر براى گزاردن حج ، يا عمره در آنجا مانده باشد . از آنگاه كه با شما پيمان صلح بسته‌ام ، به روى شما